تحلیل محتوا

تحلیل محتوا ابزاری تحقیقاتی است که تعیین میکند آیا محتوای شما کلمات، مفاهیم و مضمونی را که مد نظر بوده رسانده است یا خیر. با استفاده از تجزیه و تحلیل محتوا، محققان می توانند معانی، روابط کلمات خاص، مضامین یا مفاهیم را به صورت کمی تجزیه و تحلیل کنند.
به عنوان نمونه، محققان می توانند لحن مورد استفاده در یک مقاله خبری را با این روش تحلیل کرده و جهت گیری های مقاله یا جزئی گویی آن را ارزیابی کنند. سپس محققان می توانند در مورد پیام های موجود در متن، نویسندگان، مخاطبان و حتی فرهنگ و زمان انتشار متن را استدلال کنند.

منابع تحلیل محتوا از کجا بدست می آیند؟

منابع داده می تواند از طریق مصاحبه، تریبون های خبری، یادداشت های تحقیق میدانی، گفتگوها یا به معنای واقعی کلمه از هر گونه منابع مکتوب نظیر کتاب ها، مقاله ها، بحث ها، عناوین روزنامه ها، سخنرانی ها، رسانه ها، اسناد تاریخی و ... باشد.
برای تجزیه و تحلیل متن باید با استفاده از تجزیه و تحلیل کلیت محتوا آن را کد گذاری کرد. سپس این کدها را دسته بندی کرد و در انتها از آنها جهت تحلیل موضوع بهره برد.

مراحل تحلیل محتوا

برای جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل آن ها جهت رسیدن به یک نتیجه معتبر، باید مراحل زیادی را طی کرد. هنگامی که یک نمودار کلی برای خود ترسیم می کنید و تمام داده ها را در آن طبقه بندی می کنید، از اینکه اطلاعات زیادی در داده های شما وجود دارد متعجب خواهید شد.
چرا که اگر محقق به صورت گام به گام اقدام به تجزیه و تحلیل محتوا نکند، به راحتی می تواند به جهات مختلف منحرف شود.
روند تجزیه و تحلیل محتوا را می توان به 5 مرحله تقسیم کرد:

مرحله اول تحلیل محتوا : شناسایی و جمع آوری داده ها

روش های بی شماری برای جمع آوری داده ها برای تجزیه و تحلیل محتوای کیفی وجود دارد. برای جمع آوری داده ها می توان یک نظرسنجی یا پرسشنامه تهیه کرد. سپس از شرکت کنندگان خواست تا از دو روش کلامی و غیرکلامی به پرسش ها پاسخ دهند. مصاحبه ها، پادکست ها، نظرات شبکه های اجتماعی، بازخورد آنلاین، مکالمات وب و ... برخی از روش های جمع آوری داده ها هستند.
هفت عنصر اصلی که برای انجام تجزیه و تحلیل محتوا در نظر گرفته می شوند عبارتند از:

  1. کلمات
  2. شخصیت ها
  3. مضامین
  4. پاراگراف ها
  5. مفاهیم
  6. موارد
  7. معانی

شما باید از تمامی 7 عنصر فوق برای تجزیه و تحلیل محتوای مورد نظر استفاده کنید. نظرسنجی و جمع آوری داده ها باید آنقدر گسترده باشد که بتواند نظرات اکثر جمعیت را نشان دهد. همچنین باید به دوره زمانی جمع آوری داده ها توجه کنید.

مرحله دوم آنالیز محتوا : ساده سازی داده های محتوا با دسته بندی 

تحلیل محتوا بر اساس مشاهدات بدست می آید. مشاهدات سیستماتیک معمولا از یک سری قوانین ثابت پیروی می کنند. در این قوانین نحوه طبقه بندی محتوا توضیح داده شده است. به طوری که دسته بندی های تعریف شده باید از یکدیگر جدا شوند. این قوانین بر روی ساده سازی داده ها تاکید دارند.
ساده سازی کمک می کند تا به راحتی بتوان کل محتوای جمع آوری شده را دسته بندی و مدیریت کرد. در واقع این یک روند موثر برای کاهش حجم داده و یا بهتر است بگوییم خلاصه سازی انها است؛ امری که موجب می شود تا محقق بتواند به راحتی پاسخ تمام سوالات خود را دریافت کند.
دسته ها یا کدها می توانند شامل یک کلمه، عبارت، جمله، مقاله، نام تجاری، شماره، نام رقبا، کشورها، احساسات و موارد دیگر باشند. به عنوان مثال، "افراد در زندگی عمومی" به عنوان شخصیت های مشهور، سیاستمداران، ورزشکاران، پزشکان و غیره کدگذاری می شوند.

مرحله سوم تحلیل محتوا : محتوا را کدگذاری کنید

کد برچسبی است که می توانید آن را به هر کلمه ای در متن اختصاص دهید. البته فراموش نکنید که این کدها همگی باید از قبل بررسی شوند و دارای مفهوم و ارتباط باشند. به عنوان مثال، ما برای هر شخص سیاسی کد "سیاستمدار" را اختصاص می دهیم تا به جای نام بردن از یک شخص سیاسی از کد تعریف شده، استفاده کنیم.
در طی فرآیند کدگذاری، باید به هر گروه یک عدد منحصربفرد اختصاص داده شود.
کدگذاری شامل مجموعه قوانینی می شود که روش تحلیل محتوای متن را توضیح می دهد. کدگذاری چهار ویژگی مهم از جمله تکرار (تناوب)، جهت (سوگیری)، میزان تاکید (شدت) و فضا (نوع متن) را شناسایی می کند.

  • تکرار: تعداد دفعات وقوع یک کد خاص را توصیف می کند.
  • جهت: روشی است که در آن محقق سوگیری ها و جهت گیری های کاربران و مقاله را بررسی می کند.
  • میزان تاکید یا شدت: نشان دهنده میزان قدرت سوگیری و جهت گیری ها در متن است.
  • فضا: به مقدار و طول محتوا، میزان تاکید، میزان جهت گیری ها و ... می پردازد.

مرحله چهارم تحلیل محتوا : بررسی اعتبار و میزان قابل اطمینان بودن روش‌های تحلیل

مرحله بعدی شامل آزمایش کدهایی است که از پیش جمع آوری و دسته بندی شده اند. کدها همگی باید مجددا توسط محقق مورد بازبینی قرار بگیرند. به این منظور که آیا واقعا می تواند برای هدفی که گماشته شده موثر باشد یا خیر؟ آیا می تواند محتوا را تجزیه تحلیل کند یا خیر؟ و یا اینکه آیا نتایج در انتها همان چیزی است که انتظارش را داریم؟
اعتبار نظرسنجی و تحلیل محتوا به بررسی و اعتبارسنجی کدهایی که برای تجزیه و تحلیل انتخاب شده اند، اطلاق می شود. این کدها بررسی می کنند که آیا عبارات یا کلمات مختلفی که در دسته بندی های ایجاد شده قرار گرفته اند با یکدیگر پیوند معنایی دارند یا خیر؟ همچنین مطمئن می شویم که همه آنها در یک گروه قرار دارند. در واقع باید یک همبستگی خاص ایجاد کرد تا بتوان در مواقع لزوم کدها و روش های تحلیل را با یکدیگر جایگزین کرد.
روند اعتبارسنجی روش ها کمک می کنند تا از ثابت بودن روش ها و کدهای اتخاذ شده اطمینان حاصل کنیم.

مرحله پنجم آنالیز محتوا : تجزیه و تحلیل و ارائه نتایج

پس از تکمیل تجزیه و تحلیل اکنون اسناد و اطلاعات جامعی به صورت سازمان یافته در دسترس هستند. این اطلاعات باید در قالب گزارشی ارائه شوند تا برای محقق به راحتی قابل درک باشد. این امر شامل بررسی نتایج نهایی، شناسایی الگوها و روش های تحلیل، به ترتیب بودن همه اطلاعات و در نهایت ارائه آنها در قالب یک گزارش می شود.
گزارش نهایی به طور خلاصه شامل موارد زیر می شود:

  • دوره مطالعه
  • مکانی که برای مطالعه انتخاب شده است
  • هدف مطالعه
  • ابزارها و تکنیک های مختلفی که در طول مطالعه استفاده شده
  • منابع داده و تلفیق آن ها با هم

منابع :

مراحل تحلیل محتوا چیست؟
تحلیل محتوا